Gweilch

Mawreddog

Llyn Brenig

Mae mynediad i Lyn Brenig am ddim

Gan Dŵr Cymru

Gweilch Llyn Breig


Mae’r gweilch wedi gwneud eu cartref yma ers 2013, a gallwch eu gweld nhw yma rhwng canol Mawrth ac Awst.

Mae’r aderyn ysglyfaethus yma sy’n bwyta pysgod yn hynod o brin oherwydd ei ddirywiad hanesyddol a’r niferoedd isel sy’n briodol. Mae hi’n fraint eu bod nhw wedi dewis byw yma. Adeiladwyd y nythoedd cyntaf yn 2013 gan ddefnyddio hen bren o’r ganolfan ymwelwyr ar ôl i ni ailwampio’r caffi dros y gaeaf. Rydyn ni’n gobeithio eu gweld nhw eto’n fuan ac yn edrych ymlaen at ei gweld nhw yn y gwanwyn.

Y llynedd, diolch i’r camera newydd yn y nyth, fe welsom fod 3 wy yn y nyth. Yn anffodus, cafodd un ei ddwyn gan frân. Er i ddau o’r wyau ddeor, bu farw’r cyw ifancaf. Ffynnodd y cyw oedd ar ôl, a rhoddwyd yr enw Dwynwen iddi. Gadawodd y nyth ym mis Gorffennaf yn 2020, ond yn anffodus cafodd ei lladd mewn gwrthdrawiad â llafn tyrbin gwynt ychydig flynyddoedd yn ddiweddarach. Rydyn ni’n gobeithio gweld y rhieni nôl yn y gogledd rhywbryd tua diwedd Mawrth 2021.

Camera’r Nyth


Mae sgriniau mawr yn y ganolfan ymwelwyr yn ffrydio’n fyw o gamera nyth y gweilch a’r camera clwydo.

Mae hyn yn eich galluogi i ddilyn yr holl ddrama trwy gydol y tymor, o gyrhaeddiad yr adar, y ffraeo rhyngddynt, unrhyw dresmaswyr sy’n dod i’r nyth, a’r adar yn bwydo. Gallech hyd yn oed fod gyda’r cyntaf i weld cywion eleni’n deor.

Mae binocwlars ar gael i’w benthyg am ddim gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru hefyd, fel y cewch wylio’r pâr yn nythu o bellter diogel o Fae’r Clwb Hwylio rhwng Ebrill a diwedd Awst. Am brofiad agosach, mae’r RSPB yn helpu i staffio ein cuddfan adarydda.

Dyma ragflas ar yr hyn y gallwch ei ddisgwyl, dau o weilch Llyn Brenig yn gwledda ar benhwyad!


Bwcio Cuddfan Gwylio Gweilch Llyn Brenig


I ffotograffwyr sydd am gael profiad mwy unigryw, mae gennym guddfan adarydda pwrpasol sy’n mynd â chi o fewn 150m i’r nyth.

Byddwch chi’n rhannu’r guddfan â chwta un ffotograffydd arall, mae’r guddfan yn cynnig gwydr 1 ffordd, snwds, gimbalau a hyd yn oed seddi cyffyrddus.

Byddwn ni’n cymryd archebion ar gyfer sesiynau dwyawr yn y prynhawn o fis Ebrill ymlaen. Pris pob sesiwn yw £55 y pen, a chyfyngir pob sesiwn i 2 berson.

Fel arall, gallwch drefnu lle yn y guddfan ffotograffiaeth yn rhan o grŵp am gyfnod byrrach gyda’r RSPB. Gellir cadw lle i wneud hyn trwy Ganolfan Ymwelwyr Llyn Brenig.

• Bwcio Nawr •

Hanes y Prosiect


Dechreuodd Prosiect Gweilch Llyn Brenig yn 2013.

Adeiladwyd y nythod cyntaf gan ddefnyddio hen bren o’r ganolfan ymwelwyr ar ôl i ni ailddatblygu’r caffi dros y gaeaf blaenorol. Defnyddiwyd y pren i greu strwythur syml â 3 platfform nythu a gosodwyd y nythod ar bolion teligraff o amgylch y safle mewn mannau oedd yn ddigon tawel, ond lle’r oedd modd cyrraedd atynt i’w cynnal â’u cadw gan ddefnyddio craen bach.

Flwyddyn yn ddiweddarach, gwnaeth Dŵr Cymru waith i ddraenio 4 metr o ddŵr o’r gronfa. Manteisiwyd ar y cyfle hwn i osod platfform nythu ar “Ynys yr Hwyaid” oedd wedi cael ei ailgysylltu â’r tir dros dro, ac un arall ar y blaendraeth, gan wybod y byddai’r ddau le’n cael eu hamgylchynu gan ddŵr ar ôl i’r gronfa lenwi eto.

Erbyn 2015, roedden ni’n dechrau gweld arwyddion cynnar o lwyddiant. Penderfynodd gwalch gwrywaidd ifanc o’r enw CU2 “Jimmy” ymgartrefu yn yr ardal.

Yn anffodus, cafodd CU2 ei ladd mewn gwrthdrawiad â phylon trydan yr un flwyddyn, oedd yn ergyd drom i’r prosiect. Gwelwyd gweilch yn yr ardal dros y blynyddoedd nesaf, a daeth newyddion da yn 2017. Arhosodd pâr o adar yn yr ardal trwy gydol y tymor nythu, gan ddangos ffafriaeth dros blatfform Brenig oedd wedi cael ei osod yn y dŵr.

Yn 2018, penderfynodd y tîm ganolbwyntio’i ymdrechion ar y nyth roedd y gweilch wedi dangos diddordeb ynddi yn 2017. Gosodwyd camerâu a chlwydi ychwanegol yn y nyth ac yn y goedwig gyfagos.

Ychydig ddiwrnodau ar ôl paratoi’r nyth ar gyfer y flwyddyn, cyrhaeddodd gwalch benywaidd o’r enw Blue 24. Yn fuan wedyn, ar ôl crwydro’r Gogledd sawl tro, daeth nôl i ymgartrefu yn y nyth ynghyd â’i phartner newydd HR7. Erbyn diwedd Ebrill, roedd hi’n glir bod ymdrechion i nythu’n digwydd o ddifrif, ac er nad oedd hi’n hawdd dilysu’r peth oherwydd problemau gyda’r camera, roedd yna gywion ar y nyth erbyn dechrau Mehefin. Y rhain oedd cywion gweilch cyntaf i ddeor yn yr ardal ers dros 100 mlynedd.

ANTURIAETHAU ERAILL DŴR CYMRU